Fundacja rodzinna – czym jest, jak działa i kiedy warto ją założyć?

Przeczytasz w 4 minuty

Fundacja rodzinna to rozwiązanie, które od maja 2023 roku funkcjonuje w polskim systemie prawnym i cieszy się coraz większym zainteresowaniem przedsiębiorców oraz inwestorów. W ciągu zaledwie dwóch lat zarejestrowano ponad 3 000 fundacji rodzinnych. Nie oznacza to jednak, że jest to rozwiązanie odpowiednie dla każdego. Skuteczność fundacji rodzinnej zależy przede wszystkim od jej prawidłowego zaprojektowania oraz dostosowania do celów fundatora.

Czym jest fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna to osoba prawna, której głównym celem jest gromadzenie, ochrona i pomnażanie majątku rodzinnego oraz zapewnienie sukcesji majątku między pokoleniami. Nie została stworzona do prowadzenia działalności gospodarczej w klasycznym znaczeniu.

Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej zostaje wyodrębniony z majątku osobistego fundatora, co pozwala na uporządkowanie kwestii własnościowych oraz zabezpieczenie aktywów przed rozdrobnieniem w procesie dziedziczenia.

Zakres działalności fundacji rodzinnej określa  art. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej. Fundacja może m.in.:

• wynajmować i dzierżawić nieruchomości,
• zbywać posiadane mienie,
• nabywać i sprzedawać papiery wartościowe,
• udzielać pożyczek podmiotom wskazanym w ustawie,
• osiągać dochody z dywidend i odsetek.

Fundacja rodzinna – dla kogo?

Fundacja rodzinna najczęściej sprawdza się w przypadku osób posiadających znaczący majątek lub prowadzących działalność gospodarczą.

1. Sukcesja przedsiębiorstwa i ochrona majątku

Największą grupę fundatorów stanowią właściciele firm rodzinnych oraz inwestorzy posiadający nieruchomości. Fundacja rodzinna umożliwia sprawne przekazanie majątku kolejnym pokoleniom bez ryzyka jego podziału.

2. Ochrona majątku i oddzielenie ryzyka

Przedsiębiorcy działający w branżach obarczonych wysokim ryzykiem prawnym lub finansowym wykorzystują fundację rodzinną do uporządkowania struktury majątkowej oraz oddzielenia majątku prywatnego od działalności operacyjnej.

3. Korzyści podatkowe

Fundacja rodzinna może przynosić korzystne efekty podatkowe, jednak optymalizacja podatkowa nie powinna być jej głównym celem. Preferencyjne opodatkowanie jest konsekwencją prawidłowo zaprojektowanej struktury, a nie sposobem na unikanie podatków.

Ważne: Fundacja rodzinna nie służy do agresywnej optymalizacji podatkowej ani ukrywania majątku przed wierzycielami. Wykorzystanie jej w takim celu może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i podatkowych.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej

Jednym z najczęściej zadawanych pytań jest: jak opodatkowana jest fundacja rodzinna?

Jeżeli fundacja prowadzi działalność mieszczącą się w ustawowym katalogu, obowiązują preferencyjne zasady opodatkowania.

Dochody fundacji rodzinnej

• 0% CIT – dochody z najmu, dywidend, odsetek oraz pozostałej dozwolonej działalności,
• 15% CIT – wypłata świadczeń dla beneficjentów (podatek płaci fundacja),
• 0% PIT – beneficjenci należący do tzw. zerowej grupy podatkowej względem fundatora,
• 15% PIT – pozostali beneficjenci,
• 25% CIT – działalność wykraczająca poza katalog określony w art. 5 ustawy (stawka sankcyjna).

Działalność fundacji rodzinnej – czego nie wolno?

Jednym z najważniejszych zagadnień jest określenie granicy pomiędzy inwestowaniem a prowadzeniem działalności gospodarczej.

Fundacja rodzinna może kupować, wynajmować i sprzedawać nieruchomości, jednak nie może prowadzić profesjonalnego obrotu nieruchomościami.

O niedozwolonej działalności świadczą łącznie trzy elementy:

• powtarzalność transakcji,
• zorganizowany charakter działalności,
• nastawienie na osiąganie zysku operacyjnego.

Najem krótkoterminowy a działalność hotelarska

Szczególne znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy najmem krótkoterminowym a usługami hotelarskimi.

Zgodnie z wyrokiem WSA w Gdańsku (sygn. I SA/Gd 425/25), sam najem krótkoterminowy nie pozbawia fundacji rodzinnej zwolnienia z CIT. Jeżeli jednak wraz z wynajmem świadczone są usługi dodatkowe, takie jak:

• recepcja,
• sprzątanie,
• wymiana pościeli,

działalność może zostać uznana za hotelarską i objęta sankcyjną stawką 25% CIT.

Czego fundacja rodzinna nie może prowadzić?

Do działalności niedozwolonej należą m.in.:

• obrót kryptowalutami,
• działalność deweloperska,
• land developing (podział i uzbrajanie gruntów),
• działalność hotelarska.

Fundacja rodzinna a ochrona majątku przed wierzycielami

Wiele osób błędnie zakłada, że fundacja rodzinna pozwala uniknąć odpowiedzialności za istniejące zobowiązania.

Tak nie jest.

Do fundacji rodzinnej stosuje się przepisy dotyczące skargi pauliańskiej (art. 527 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, że przeniesienie majątku do fundacji z pokrzywdzeniem wierzycieli może zostać uznane za bezskuteczne.

Fundacja rodzinna pełni funkcję ochronną wyłącznie wtedy, gdy została utworzona odpowiednio wcześnie – zanim pojawią się roszczenia wierzycieli.

Statut fundacji rodzinnej – najważniejszy dokument

Statut fundacji rodzinnej określa zasady jej funkcjonowania oraz sposób zarządzania majątkiem.

To właśnie w statucie fundator wskazuje:

• beneficjentów,
• zasady wypłaty świadczeń,
• sposób zarządzania fundacją,
• warunki otrzymania środków.

Przykładowe warunki wypłaty świadczeń:

• ukończenie określonego wieku,
• zdobycie wykształcenia (np. MBA),
• zawarcie małżeństwa,
• narodziny dziecka,
• sprawowanie opieki nad fundatorem.

Najczęstszy błąd przy zakładaniu fundacji rodzinnej

Jednym z najpoważniejszych błędów jest brak określenia w statucie zasad rozdysponowania majątku po zakończeniu działalności fundacji.

W skrajnych przypadkach może to skutkować przejęciem majątku przez Skarb Państwa.

Rejestracja fundacji rodzinnej – koszty i czas

Rejestracja fundacji rodzinnej odbywa się wyłącznie przed Sądem Okręgowym w Piotrkowie Trybunalskim.

Postępowanie prowadzone jest w formie papierowej, dlatego wpis do rejestru trwa zwykle około sześciu miesięcy.

Ile kosztuje założenie fundacji rodzinnej?

Przy zakładaniu fundacji należy uwzględnić:

• minimalny fundusz założycielski – 100 000 zł,
• koszty obsługi prawnej,
• koszty notarialne,
• opłatę sądową,
• obowiązek prowadzenia pełnej księgowości.

Łączny koszt utworzenia fundacji rodzinnej zależy od stopnia skomplikowania struktury i najczęściej wynosi od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Kiedy fundacja rodzinna nie jest dobrym rozwiązaniem?

Fundacja rodzinna nie zawsze będzie opłacalna.

Najczęściej nie sprawdzi się w przypadku:

• osób dopiero budujących majątek,
• właścicieli wyłącznie jednej nieruchomości służącej własnym celom mieszkaniowym,
• osób, których majątek nie uzasadnia kosztów prowadzenia fundacji.

Koszty funkcjonowania fundacji rodzinnej powinny pozostawać w rozsądnej proporcji do wartości zarządzanego majątku.

Podsumowanie

Fundacja rodzinna to skuteczne narzędzie służące ochronie majątku, sukcesji przedsiębiorstwa oraz długoterminowemu zarządzaniu aktywami. Oferuje atrakcyjne rozwiązania podatkowe, jednak wyłącznie wtedy, gdy działa zgodnie z przepisami ustawy.

Przed podjęciem decyzji o założeniu fundacji rodzinnej warto przeprowadzić analizę prawną, podatkową i sukcesyjną, ponieważ odpowiednio przygotowany statut oraz właściwa struktura organizacyjna decydują o bezpieczeństwie całego przedsięwzięcia.

 

Rozważasz założenie fundacji rodzinnej? Skontaktuj się z ekspertami WALCZAK MS LEGAL. Doradzamy w zakresie planowania sukcesji, przygotowania statutu oraz kompleksowej rejestracji fundacji rodzinnych. Zobacz szczegóły naszej usługi: Fundacje rodzinne – WALCZAK MS LEGAL.